Checklists
Laatst gewijzigd op: 14 januari 2021
Oprichten OR

Oprichten ondernemingsraad (OR)

Als uw organisatie meer dan vijftig werknemers heeft, dan is de bestuurder verplicht om een ondernemingsraad (OR) in te stellen. De OR vertegenwoordigt de belangen van de werknemers in het overleg met de werkgever en is dus een belangrijke speler binnen uw organisatie.

Wanneer is een OR verplicht?

Het is verplicht om een OR in te stellen bij minstens vijftig werknemers. Dat staat in artikel 2 van de Wet op ondernemingsraden (WOR). De bal ligt hier bij de bestuurder; die mag niet afwachten tot werknemers het initiatief nemen. Om het aantal werknemers te bepalen, telt u alle werknemers met een arbeidscontract bij elkaar op. Stagiairs, oproepkrachten, vrijwilligers en de bestuurder zelf mag u niet meerekenen. Lees hier meer over het verschil tussen een OR, een PVT en een personeelsvergadering (PV) en de bijbehorende personeelsaantallen.

Vrijwillige OR

Werken er minder dan 50 werknemers in uw organisatie? Kijk dan altijd even in de cao. Sommige cao’s verplichten de instelling van een OR namelijk al bij minder dan 50 werknemers. U kunt ook proberen de bestuurder te motiveren een vrijwillige OR in te stellen. Een vrijwillig ingestelde OR heeft dezelfde bevoegdheden als een normale OR.

Bestuurder wil geen OR oprichten

Weigert uw bestuurder om een OR in te stellen, dan kunnen de werknemers de vakbond inschakelen die actief is binnen uw organisatie. Vraag de vakbond om bij de bestuurder er op aan te dringen dat er een OR komt. Als de vakbond er met de bestuurder niet uitkomt kan een afvaardiging van de werknemers naar de Bedrijfscommissie stappen. De Bedrijfscommissie bemiddelt bij problemen die verwant zijn aan medezeggenschapszaken of zaken die binnen de medezeggenschap of tussen de medezeggenschap en bestuurder spelen. Als de bestuurder blijft weigeren kan de vakbond een procedure starten bij de kantonrechter. Werknemers mogen ook zelf naar de rechter stappen, maar het is verstandiger om dit samen te doen. De kantonrechter kan op grond van artikel 36 uit de WOR stellen dat de bestuurder in gebreke blijft bij het instellen van een verplichte OR. De rechter kan ervoor kiezen om de bestuurder een bepaalde termijn te geven waarbinnen hij alsnog een OR moet instellen. Als de bestuurder dit niet doet kan de rechter een sanctie opleggen, bijvoorbeeld het betalen van een dwangsom.

Voorbereidingscommissie

De bestuurder is formeel verantwoordelijk voor het instellen van een OR. Vaak richt hij een voorbereidingscommissie op. Meestal bestaat de voorbereidingscommissie uit een aantal werknemers en een HR-professional. De voorbereidingscommissie heeft twee taken:

  • een voorlopig reglement opstellen;
  • de verkiezingen voorbereiden.

De bestuurder blijft de eindverantwoordelijke voor zowel het reglement als de verkiezingen. Om draagvlak te creëren, is het ideaal als de voorbereidingscommissie een afspiegeling is van het personeelsbestand.

Communicatie met medewerkers is belangrijk, zij zijn immers degenen die zich kandidaat moeten stellen en de OR moeten kiezen.

Voorlopig reglement

In het voorlopige reglement staan de onderlinge afspraken. Voor een OR is een voorlopig reglement verplicht. De volgende zaken mogen volgens de WOR in het reglement niet ontbreken:

  • het kiessysteem en kiesstelsel bij de verkiezingen;
  • de bezwaarregeling;
  • het aantal leden in de raad;
  • de voorwaarden voor een afwijkende zittingstermijn;
  • de opvulling van een vacature bij tussentijds vertrek van een OR-lid.

Vervolgens moet de bestuurder volgens artikel 48 van de WOR de vakbonden inlichten. Een reglement kunt u eenvoudig samenstellen via www.or-reglement.nl.

Maak naast het reglement een tijdsplan. Houd hierbij rekening met een periode waarin stakeholders bezwaar kunnen maken tegen de verkiezingsdatum, kiesgerechtigde personen, het aantal zetels of de kandidatenlijst.

Aantal leden ondernemingsraad

Het aantal werknemers bepaalt hoeveel leden een OR minimaal moet tellen. Dit staat in artikel 6 van de WOR. Van dit minimum mag worden afgeweken als dit is vastgelegd in het reglement. Om de efficiëntie te kunnen waarborgen, heeft een OR maximaal 25 leden. Een kleinere OR dan volgens de WOR verplicht is heet vaak een kern-OR.

Kiesgerechtigd en verkiesbaar

Een werknemer mag stemmen voor de OR als hij minstens zes maanden in dienst is. Dit is het actief kiesrecht. Bij een dienstverband van een jaar of meer kan een werknemer zich verkiesbaar stellen. Hij heeft dan passief kiesrecht. Uitzendkrachten en gedetacheerden worden door de WOR als werknemer gezien na 24 maanden. Zij krijgen dus respectievelijk na 30 en 36 maanden actief en passief kiesrecht.

Het is mogelijk in het reglement werknemers eerder kiesrecht te geven. Ook kunnen personen die niet direct gezien worden als werknemers kiesrecht krijgen. Denk dan bijvoorbeeld aan vrijwilligers of zzp’ers.

Kandidaten

Iedereen kan zichzelf aanmelden als kandidaat voor de OR als hij voldoet aan het passief kiesrecht. De vakbond kan daarnaast leden selecteren en een kieslijst samenstellen. Vroeger moesten werknemers die geen lid zijn van de vakbond handtekeningen verzamelen onder het personeel voordat zij zich kandidaat konden stellen. Dit is niet meer het geval. Er is dus geen ander criterium meer, behalve dat de werknemer passief kiesrecht moet hebben.

Kiessysteem

Er zijn twee verschillende systemen om de leden van de nieuwe raad te kiezen:

  • het integrale kiessysteem, waarbij elke werknemer een stem kan uitbrengen op elke kandidaat op de lijst;
  • het kiesgroepensysteem, waarbij een werknemer uit een specifieke groep of deel van het personeel (‘kiesgroep’) alleen kan stemmen op een kandidaat uit zijn kiesgroep.

Kiesstelsel

Binnen een kiessysteem zijn er twee mogelijke kiesstelsels:

  • in het personenstelsel kunnen werknemers normaal gesproken evenveel stemmen op verkiesbare personen uitbrengen, als er zetels te verdelen zijn. In het reglement kan een ander aantal stemmen worden vastgesteld;
  • in het lijstenstelsel brengt een werknemer een stem uit voor een bepaalde lijst en niet op een individuele kandidaat, dit kan een ‘vrije lijst’ zijn of een lijst die is samengesteld door de vakbond.

Garandeer anoniem stemmen via een schriftelijke stemming met stembus of het versturen van  een stembiljet per post. Ook met een online stemtool kunnen werknemers anoniem stemmen. Leg dit vast in het verkiezingsreglement.

(Tussentijdse) OR-verkiezingen organiseren? Bekijk ook onze tool OR Vote.

Uitslag

Na de verkiezingen telt de voorbereidings- of verkiezingscommissie de stemmen. Bij het integrale systeem kan dit snel gaan: de kandidaat met de meeste stemmen komt in de raad. In het kiesgroepensysteem wordt eerst een kiesdeler berekend. Deze kiesdeler bepaalt het aantal zetels per lijst. Als kiezers hun stembiljet niet correct invullen, wordt hun stem ongeldig verklaard. Ook kan het zijn dat een werknemer ervoor kiest om blanco te stemmen. Dit kan zijn uit onvrede met de kieslijst of met de kandidaten voor de OR.

Verlaat een lid tijdens de zittingstermijn de OR, dan is het gebruikelijk om de eerstvolgende op de lijst aan te stellen.

Eerste vergadering ondernemingsraad

Na de verkiezingen kan de OR aan de slag. In de eerste vergadering wordt een voorzitter gekozen. Het is ook verstandig direct een secretaris aan te stellen, die zorgt voor de notulen van de vergadering en het behandelen van de post. Ook kan de OR het voorlopige reglement aanscherpen. Vooral de afspraken over het functioneren van de OR zelf verdient aandacht. Hoe vaak de OR vergadert, wat terugkerende punten op de agenda zijn en hoeveel leden er tenminste aanwezig moeten zijn bij een vergadering.

Uitgelicht
Uitgelicht